ضرب المثل های قرآنی

ارائه دهنده : سعدی هورامی ( دانشجوی علوم قرآن )

۱- کبوتر با کبوتر باز با باز کند همجنس با همجنس پرواز الْخَبِیثَاتُ

لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَالطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَاتِ(نور/۲۶)

زنهای ناپاک و زشتکار ، شایسته ی مردان ناپاکند و همچنین مردان ناپاک

، شایسته ی زنان ناپاکند . زنهای پاکدامن نیز، شایسته ی مردان

پاکدامن ، و مردان پاکدامن ، شایسته ی زنان پاکدامنند .

۲ – هر چه کنی به خود کنی گر همه خوب و بد کنی

إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا (اسراء/۷) اگر احسان و

خوبی کنید ، به خودتان خوبی کرده اید و اگر بدی کنید ، به خود بدی

کرده اید .


۳- چو ایزد ببندد ز حکمت دری به رحمت گشاید در دیگری

مَا نَنسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَیْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا (بقره /۱۰۶) هر آیه ای

را که منسوخ کنیم یا آن را متروک سازیم ، بهتر از آن یا مثل آن را می

آوریم .

۴ – واعظان کین جلوه بر محراب و منبر می کنند

چون به خلوت می روند آن کار دیگری می کنند

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَکُمْ (بقره/۴۴) آیا مردم را به خیر و

نیکی سفارش می کنید و خودتان را فراموش می نمائید.

۵ – مور همان به که نباشد پرش

ویا این مثل :

خدا خر را شناخت و شاخش نداد

و همچنین :

آن دو شاخ گاو اگر خر داشتی یک شکم در آدمی نگذاشتی

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِی الْأَرْضِ (شوری /۲۷) اگر خداوند

دزقش را برای بندگانش زیاد کنند ، در زمین طغیانمی کنند .

۶ – جواب ابلهان خاموشی است

إِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً (فرقان /۶۳) هنگامی که جاهلان آنها را
مخاطب می سازند ، سلام می دهند .

۷ – بنی آدم اعضای یکدیگرند

مز د آن گرفت جان برادر که کار کرد

وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى (نجم /۳۹) برای انسان جز آنچه که
سعی کرده نخواهد بود .

۸ – یار بی پرده از در و دیوار در تجلی است یا اولی الابصار

فَأَیْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ وَاسِعٌ عَلِیمٌ (بقره /۱۱۵) به هر طرف که
روی بگردانید ، آنجا وجه الله است و روی به جانب خداست .

۹- سحرخیز باش تا کامروا باشی

وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّکَ عَسَى أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَاماً مَّحْمُوداً
(اسراء /۷۹) قسمتی از شب بیداری کن و نافله به جا بیاور تا خداوند تو
را به مقام محمود برساند .

۱۰- چیست احسان ، را مکافات ای پسر ؟

لطف و احسان و ثواب معتبر

هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ (الرحمن /۶۰) آیا پاداش احسان ، چیزی
غیر از احسان است ؟

۱۱- اندر پس هر گریه ، دو صد خنده مهیاست .

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً(شرح/۶) با هر سختی ، آسانی است .

۱۲- گله از هیچ کس نباید کرد

کز تن ماست آنچه بر تن ماست

وَمَا أَصَابَکُم مِّن مُّصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ(شوری /۳۰) هر مصیبت و
گرفتاری که برایتان پیش می آید به دست خودتان ایجاد شده است .

۱۳- با سیه دل چه سود گفتن وعظ نرود میخ آهنین در سنگ

أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ یُؤْمِنُونَ (بقره/۶) آنها را انذار دهی یا ندهی
(فائده ندارد و ) آنها ایمان نمی آورند.

۱۴- شکر نعمت ، نعمتت افزون کند

کفر ، نعمت از کفت بیرون کند

لئِن شَکَرْتُمْ لأَزِیدَنَّکُمْ وَلَئِن کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ(ابراهیم /۷) اگر شکر
کنید ، نعمتها را بر شما افزون می کنم و اگر کفران نعمت کنید عذاب
من شدید است .

۱۵- عیسی به دین خود و موسی به دین خود .

لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ (کافرون /۶) دین شما برای خودتان و دین من برای خودم .

۱۶- الا یا ایها الساقی ادر کأساً وناولها

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد و مشکلها

أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ (عنکبوت/۲) آیا مردم فکر
می کنند همین که گفتند ایمان آوردیم ، رها می شوند و امتحان نمی گردند ؟

۱۷- کسی کو به رَه ، بر کند ژرف چاه سزد گر کند خویشتن را نگاه
و یا

بد مکن که بدافتی چَه مَکَن که خود افتی

(عنکبوت/۲) نیرنگ بد ، فقط گریبانگیر اهلش می شود .

۱۸- مخور هول ابلیس تا جان دهد هر آنکس که دندان دهد نان دهد

(هود /۶) هیچ جنبنده ای در زمین نیست مگر این که رزقش بر عهده خداوند است .

۱۹- آن که او از آسمان باران دهد می تواند کو برحمت نان دهد

(بقره/۲۲) از آسمان باران فرستاد و به وسیله ی آن میوه هائی به وجود آورد تا رزق شما گرداند.

۲۰- گر مذهب عاشقان عاقل داری یک دوست بسنده کن که یک دل داری

(احزاب/۴) خداوند در باطن هیچ مردی ، دو قلب قرار نداده است .

۱۵- عیسی به دین خود و موسی به دین خود .
لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ (کافرون /۶) دین شما برای خودتان و دین من برای خودم .

۱۶- الا یا ایها الساقی ادر کأساً وناولها

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد و مشکلها

أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ (عنکبوت/۲) آیا
مردم فکر می کنند همین که گفتند ایمان آوردیم ، رها می شوند و
امتحان نمی گردند ؟

۱۷- کسی کو به رَه ، بر کند ژرف چاه سزد گر کند خویشتن را نگاه
و یا

بد مکن که بدافتی چَه مَکَن که خود افتی

(عنکبوت/۲) نیرنگ بد ، فقط گریبانگیر اهلش می شود .

۱۸- مخور هول ابلیس تا جان دهد هر آنکس که دندان دهد نان دهد

(هود /۶) هیچ جنبنده ای در زمین نیست مگر این که رزقش بر عهده خداوند است .

۱۹- آن که او از آسمان باران دهد می تواند کو برحمت نان دهد

(بقره/۲۲) از آسمان باران فرستاد و به وسیله ی آن میوه هائی به
وجود آورد تا رزق شما گرداند.

۲۰- گر مذهب عاشقان عاقل داری یک دوست بسنده کن که یک دل
داری

(احزاب/۴) خداوند در باطن هیچ مردی ، دو قلب قرار نداده است .

۲۱- شاید که چو وابینی خیر تو در این باشد .

(بقره/۲۱۳) چه بسا شما از چیزی بدتان بیاید و آن برای شما خیر

باشد .

۲۲- اگر تیغ عالم بجنبد زجای تبرد کسی ،‌ گر نخواهد خدای (عنکبوت /

۲۴) گفتند : بکشید و بسوزانید ولی خداوند ، او (ابراهیم ) را از آتش

نجات داد.

۲۳- رنگ رخسار ، خبر می دهد از سر درون .

(الرحمن/۴۱) بد کاران ، به سیمایشان شناخته می شوند .

۲۴- عزیزان! ز آموختن چاره نیست که گوید که دانا و نادان یکی است ؟

(زمر/۹) آیا کسانی که می دانند و آگاهند ، با کسانی که نمی دانند ، برابرند؟

۲۵- از اینجا رانده و از آنجا مانده .

(حج/۱۱) در دنیا و آخرت ضرر کرده اند .

۲۶- ما را به خیر و شما را به سلا مت .

(کهف/۷ اینجا محل جدائی من و تو است .

۲۷- نه چندان بخور کز دهانت بر آید نه چندان که از ضعف جانت در آید

(اسراء/۲۹) هرگز دستت را به گردنت زنجیر مکن ( و بخل نورز ) و بیش از حد نیز دست خود را مگشا.

۲۸- از مکافت عمل غافل مشو گندم از گندم بروید جو ز جو

(زلزال/ هر کس به اندازه ی ذره ای کار خیر انجام دهد پاداشش را می بیند و هر کس هم که کار شر و بدی انجام دهد نتیجه ی آن را خواهد دید .

۲۹- آشپز که دو تا شد ، آش یا شور است یا بی نمک .

ویا :

به یک تاجوَر ، تخت باشد بلند چو افزون شود ، مُلک یابد گزند

یا این مثال :

دیگِ شراکت به جوش نمی آید

(انبیاء /۲۲) اگر در زمین و آسمان خدائی جز خداوند یگانه بود ، آن دو به فساد کشیده می شدند .

۳۰- آتش چو بر افروخت ، بسوزد تر و خشک .

( انفال /۲۵) بترسید از بلائی که وقتی می آید ، فقط به ستمکاران شما نمی رسد . ( بلکه ظالم و مظلوم ، هر دو را فرا می گیرد ).

۳۱- آنکه هفت اقلیم عالم را نهاد هر کسی را هر چه لایق بود داد

(طلاق/۳) خداوند ، برای هر چیزی ، اندازه ای قرار داد .

۳۲- هر عمل ، اجری و هر کرده ، جزائی دارد .

(مدثر / ۳ هر کس در گرو عملی است که انجام داده است .

۳۳- با خلق ، کرم کن که خدا با تو کرم کرد .

( قصص / ۷۷) به خلق ، نیکوئی کن . همچنانکه خداوند به تو نیکوئی و احسان کرد .

۳۴- خدای جهان را جهان ، تنگ نیست .

(زمر /۱۰) زمین خداوند ، وسیع و گسترده است .

۳۵- دست بالای دست بسیار است .

( یوسف/۷۶) بالاتر از هر دانشمندی ، دانشوری است .